Balklaag

2024-05-22T12:29:47Z

185.41.137.155: Spelling 'kleine'+ spatiegebruik

[[Hout]]en vloerdelen worden gedragen door een aantal houten [[Balk|balken]]. De balken kunnen opgelegd zijn in [[bouwmuur|bouwmuren]], [[gevel|gevels]], of opgelegd zijn op [[gebint|gebinten]]. De balken vormen de balklaag. Een balklaag kan samengesteld zijn. De balklaag draagt dan een rij kleinere balkjes die dwars op de vloerbalken liggen. Er wordt dan gesproken over een [[moerbalk]] met [[kinderbint]]en. De kinderbinten kunnen opgelegd zijn op de moerbalk of daarin ingekeept worden. Onder een balklaag kan een [[onderslagbalk]] aanwezig zijn om de overspanning van de balklaag te verkleinen.

===[[Moer- en kinderbinten]]===
[[Bestand:Moerkinderbint consoles.jpg|thumb|150px|Op de zware moerbalken liggen de kleine, rechthoekige kinderbinten. Deze zijn ingelaten in de moerbalk. De moerbalk wordt ondersteund door [[console|consoles]] met een renaissanceprofiel. (Bron: Fotoarchief Bureau Helsdingen, Vianen)]]
De afstand tussen de vloerbalken en [[gebintstijl]]en was te groot om in één keer met planken te kunnen overbruggen. Ribben van [[eikenhout]] met een doorsnede van ongeveer 10 x 10 cm uit elkaar, zorgden voor de nodige opvulling. Oorspronkelijk heetten de onderdelen binten en ribben, maar in de 19de eeuw kregen ze de naam moer- en kinderbalken. Je hebt samengestelde balklagen waarbij de kinderbalken met een [[zwaluwstaart|zwaluwstaartverbinding]] of een [[halfhoutse verbinding]] in de moerbalk liggen. Er komen echter ook samengestelde balklagen voor waarbij de kinderbalken boven op de moerbalken zijn gespijkerd. De onstane tussenruimtes bij de moerbalken worden dan opgevuld met zogenaamde kopschotjes. Er bleven van onderen gezien lelijke naden tussen de planken zichtbaar waar ook stof doorheen kon vallen. Voor de beste vertrekken werd dit probleem opgelost door over de ribben een voering te leggen van heel dun gezaagd [[eikenhout]] wat spreidsel wordt genoemd.

===Enkelvoudige balklaag===
Vanaf rond 1600 begon men de balken veel dichter bij elkaar te leggen met nog maar een kleine meter tussenruimte. Bij de muur werden de balken meestal op een houten console of [[sleutelstuk]] gelegd. De vloerplanken kregen aan de lange kanten een [[groef]]. Daarin ging een heel dun smal latje, een [[veer]] genaamd, zodat de planken goed tegen elkaar sloten. Dit voorkwam ook dat er stof door de naden kon vallen. Later maakte de veer plaats voor een messing en groef. De voorste balk die vlak achter en evenwijdig een gevel ligt wordt een [[strijkbalk]] genoemd.
Sommige enkelvoudige balklagen zijn voorzien van een ringbalk of randligger. Vooral aan het eind van de 19e eeuw werd dit veel toegepast bij [[interieur]]s in boerderijen waar geen extra zonder plafond onder de balklaag werd aangebracht. De scherpe kanten van de balken werden verder daarbij aan de onderzijde vaak nog afgewerkt met een [[kraalprofiel|kraal-]] of [[duivenjagerprofiel]].
In de beginperiode wilden men zo min mogelijk materiaal verspillen. Daarom werden er brede vloerplanken toegepast die taps, van onderen breeduit liepen met zogenaamde worteleinden. De vloerplanken werden om en om gelegd het schuine verloop op te heffen.
Soms wordt bij een enkelvoudige balklaag een zware balk afgewisseld door een lichtere balk.
Dit wordt dan een [[alternerende balklaag]] genoemd.

===Herstellen van balken===
Wanneer balken verrot zijn moeten deze geheel of gedeeltelijk vervangen of gerepareerd worden. [[gebintstijl aanscherven|Dit gebeurt op dezelfde manier als bij gebinten]], alleen dan horizontaal en de gehele vloer moet ongestempeld worden. Er moet gebruik worden gemaakt van een [[haaklas|schuine haaklas]]. Ook kan er gekozen worden voor aanhelen met een [[Gebintstijl aanscherven#Aanlassen_met_een_epoxyhars|epoxyhars]].

===Raveling===
In een balklaag treft men soms een uitsparing aan voor een trapgat of voor de doorvoer van een [[schoorsteen]]constructie. Deze uitsparing wordt een raveling genoemd. Bij een raveling haaks op de richting van een balklaag kan het zogenaamde raveelhout de ingekorte balken opvangen. Je hebt ook ravelingen die evenwijdig tussen de balken zijn gelegen. Hierbij wordt de raveling afgebakend door twee haakse balkjes die tussen de balken worden aangebracht.
Soms treft men in oude boerderijen een [[functieloze raveelconstructie]] aan. Een functieloze raveling kan verwijzen naar een verdwenen trap of [[stookplaats|schouw]]. Daarnaast kunnen er [[spoor|sporen]] van een verdwenen [[karnton]] of [[karnmolen]] aanwezig zijn bij een balklaag in een boerderij.

===Bron===
De tekst is gebaseerd op:
* Bureau Helsdingen
* E.J. Haslinghuis en H. Janse ''Bouwkundige termen, Verklarend woordenboek van de westerse architectuur- en bouwhistorie'' (4de druk, Leiden 2001), p.50
* H. Janse ''Amsterdam gebouwd op Palen'' (1996, Amsterdam), p.50

===Verder lezen===
* [[Gebintstijl aanscherven]]

[[categorie:Bouwhistorie]]
[[categorie:Historische bouwwijze]]
[[categorie:Restauratietechniek]]
[[categorie:Houtconstructies]]

Agriwiki - Gebruikersbijdragen [nl]

Balklaag