Dakornament - Bewerkingsoverzicht

Mariekevanbommel op 25 apr 2025 om 14:31

2025-04-25T14:31:18Z

Mariekevanbommel op 28 mrt 2025 om 14:14

2025-03-28T14:14:42Z

Mariekevanbommel op 20 mrt 2024 om 17:55

2024-03-20T17:55:25Z

Mariekevanbommel op 20 mrt 2024 om 13:37

2024-03-20T13:37:24Z

Beheerder op 9 apr 2013 om 14:45

2013-04-09T14:45:49Z

Beheerder: /* Windveren */

2012-07-17T07:17:13Z

Windveren

Beheerder: /* Uilenborden */

2012-04-11T08:51:20Z

Uilenborden

Beheerder: /* Geveltoptekens */

2012-04-11T08:47:59Z

Geveltoptekens

Beheerder: /* Oorsprong */

2012-04-11T08:45:42Z

Oorsprong

Beheerder op 10 apr 2012 om 13:27

2012-04-10T13:27:19Z

← Oudere versie		Versie van 25 apr 2025 14:31
Regel 21:		Regel 21:

	===Bron===		===Bron===
−	~~De tekst is gebaseerd op:~~
	* 'Versierde Schild- en Zadeldaken', Landleven 10e jaargang nummer 3, mei/juni 2005		* 'Versierde Schild- en Zadeldaken', Landleven 10e jaargang nummer 3, mei/juni 2005

@@ Regel 24: / Regel 24: @@
 * 'Versierde Schild- en Zadeldaken', Landleven 10e jaargang nummer 3, mei/juni 2005
-===Links===
+===Verder lezen===
-* [[dak]]
-* [[schilddak]]
+* [[Fronton]]
-* [[zadeldak]]
+* [[Gootlijst]]
-* [[riet]]
+* [[Cartouche]]
-* [[stro]]
+* [[Decoratie]]
-* [[dakrand]]
-* [[hout]]
+* [[Empirestijl]]
+*

@@ Regel 18: / Regel 18: @@
 ===Nokafwerking===
-Vroeger was het niet eenvoudig om de [[nok]] van een boerderijdak waterdicht af te werken. De enige manier was het aanbrengen van [[zoden]] of [[plag|plaggen]]. Dat veranderde nadat men klei had leren bakken. Voor een dak uit riet of stro werd toen een nokafdekking met rietvorsten ontwikkeld. Dat zijn gebogen [[dakpan|pannen]] die ook nu nog op de nok van rieten daken worden gemetseld. De huidige rietvorsten zijn ongeveer 80 cm lang, 22,5 cm breed en de dikte varieert van 17 tot 22 mm. Een uit klei gebakken nokafdekking voor pannendaken ontstond rond het midden van de vijftiende eeuw: vorstpannen. Voor zover bekend werden deze pannen voor het eerste genoemd in een uit 1447 daterende Zutphense stadsrekening. Eveneens heel oud is de nokafdekking met [[lood]]. In de veertiende eeuw werd het metaal al gebruikt om de nok van voorname huizen waterdicht te maken. Veel later werd deze techniek een enkele keer toegepast bij boerderijen. Er werd over hullood gesproken, omdat het metaal uit Engeland afkomstig was en meestal vanuit de havenplaats Hull werd verscheept. Later, vanaf de negentiende eeuw, werd ook [[zink]] gebruikt om nokken af te dekken.
+Vroeger was het niet eenvoudig om de [[nok]] van een boerderijdak waterdicht af te werken. De enige manier was het aanbrengen van [[zoden]] of [[plag|plaggen]]. Dat veranderde nadat men klei had leren bakken. Voor een dak uit [[riet]] of [[stro]] werd toen een nokafdekking met rietvorsten ontwikkeld. Dat zijn gebogen [[dakpan|pannen]] die ook nu nog op de nok van rieten daken worden gemetseld. De huidige rietvorsten zijn ongeveer 80 cm lang, 22,5 cm breed en de dikte varieert van 17 tot 22 mm. Een uit klei gebakken nokafdekking voor pannendaken ontstond rond het midden van de vijftiende eeuw: vorstpannen. Voor zover bekend werden deze pannen voor het eerste genoemd in een uit 1447 daterende Zutphense stadsrekening. Eveneens heel oud is de nokafdekking met [[lood]]. In de veertiende eeuw werd het metaal al gebruikt om de nok van voorname huizen waterdicht te maken. Veel later werd deze techniek een enkele keer toegepast bij boerderijen. Er werd over hullood gesproken, omdat het metaal uit Engeland afkomstig was en meestal vanuit de havenplaats Hull werd verscheept. Later, vanaf de negentiende eeuw, werd ook [[zink]] gebruikt om [[Nok|nokken]] af te dekken.
 ===Bron===
@@ Regel 41: / Regel 41: @@
 * [[zink]]
+*
 [[Categorie: Bouwhistorie]]
 [[Categorie:Daken]]

← Oudere versie		Versie van 20 mrt 2024 13:37
Regel 45:		Regel 45:

	[[Categorie: Bouwhistorie]]		[[Categorie: Bouwhistorie]]
		+	[[Categorie:Daken]]

← Oudere versie		Versie van 9 apr 2013 14:45
Regel 1:		Regel 1:
		+	[[Bestand:Dakornament 1.jpg\|thumb\|right\|Gestileerde paardenkoppen op een boerderij in oostelijk Twenthe. Bron: Molen, S.J. van der, Kijk op boerderijen, Elsevier-Amsterdam/Brussel, 1979, pag. 90.]]
		+	[[Bestand:Dakornament 2.jpg\|thumb\|right\|Een oud Twents geveltopteken met christelijke symboliek in de vorm van een kruis en een zesspakig rad. Bron: Molen, S.J. van der, Kijk op boerderijen, Elsevier-Amsterdam/Brussel, 1979, pag. 91.]]
		+
	[[dak\|Daken]] van historische boerderijen zijn vaak voorzien van ornamenten. Op [[schilddak\|schilddaken]] tref je ‘tuiltjes’ van riet en decoratieve uilenborden aan. [[zadeldak\|Zadeldaken]] worden in sommige streken verfraaid met geveltoptekens.		[[dak\|Daken]] van historische boerderijen zijn vaak voorzien van ornamenten. Op [[schilddak\|schilddaken]] tref je ‘tuiltjes’ van riet en decoratieve uilenborden aan. [[zadeldak\|Zadeldaken]] worden in sommige streken verfraaid met geveltoptekens.

@@ Regel 4: / Regel 4: @@
 Heel vroeger waren de daken van boerderijen gedekt met [[riet]] uit de omgeving of [[stro]] van het eigen bedrijf. Bij een schilddak werden deze materialen aan de uiteinden van de nok – daar waar drie dakvlakken samenkomen – bijeen gebonden tot zogenoemde ‘tuiltjes’. Her en der tref je ze nog aan op het [[rieten dak]] van historische boerderijen. De benaming ‘tuiltje’ is zeer waarschijnlijk afgeleid van het werkwoord tuien dat ‘binden’ betekent.
-===Windveren===
+===[[Windveren]]===
 Bij een zadeldak dat uit twee hellende delen is opgebouwd, werden de [[dakrand|dakranden]] niet zelden afgedekt met een [[hout|houten]] plank. De twee planken kruisten elkaar in de nok. Deze windveren (of windborden) waren meestal gewone, rechte planken, maar soms zijn ze ook over de hele lengte versierd. In het verleden was dat een teken van welvaart en rijkdom. Bovendien maakten bewerkte windveren een wezenlijk onderdeel uit van bepaalde bouwstijlen, bijvoorbeeld van de [[Chalêt-stijl]] uit het laatste kwart van de negentiende eeuw.

@@ Regel 11: / Regel 11: @@
 ===[[uilenbord|Uilenborden]]===
-De meest kwetsbare plekken van een schilddak zijn de uiteinden van de nok, de plaatsen waar drie dakschilden op elkaar aansluiten. Daarom werd daar vaak een driehoekig houten schot aangebracht, een zogenoemd ‘uilenbord’, ‘oelebord’, of ‘ulebord’. Al deze benamingen houden verband met het ronde luchtgat in het midden van het houten schot. Uilen die in de boerderij nestelen, gebruikten het als in- en uitgang. Het uilenbord komt voor langs de Gelderse IJssel, in Drenthe en natuurlijk in Friesland, waar het typerend is voor de schuurdaken van de grote boerderijen.
+De meest kwetsbare plekken van een schilddak zijn de uiteinden van de nok, de plaatsen waar drie dakschilden op elkaar aansluiten. Daarom werd daar vaak een driehoekig houten schot aangebracht, een zogenoemd ‘uilenbord’, ‘oelebret’, of ‘ûleboard’. Al deze benamingen houden verband met het ronde luchtgat in het midden van het houten schot. Uilen die in de boerderij nestelen, gebruiken het als in- en uitgang. Het uilenbord komt voor langs de Gelderse IJssel, in Drenthe en natuurlijk in Friesland, waar het typerend is voor de schuurdaken van de grote boerderijen.
-Uilenborden zijn vaak versierd, soms met symbolen die ook op [[geveltekens]] worden aangetroffen. Kenmerkend voor veel Friese oeleborden is een afbeelding van twee gestileerde zwanen die met snavel in de borst pikken. Tussen de beide vogels staat een prachtig geornamenteerde paal die ze met gekromde hals ondersteunen. Deze paal wordt de [[makelaar]] genoemd.
+Uilenborden zijn vaak versierd, soms met symbolen die ook op [[geveltekens]] worden aangetroffen. Kenmerkend voor veel Friese ûleboarden is een afbeelding van twee gestileerde zwanen die met snavel in de borst pikken. Tussen de beide vogels staat een prachtig geornamenteerde paal die ze met gekromde hals ondersteunen. Deze paal wordt de [[makelaar]] genoemd.
 ===Nokafwerking===

@@ Regel 8: / Regel 8: @@
 ===Geveltoptekens===
-De in de nok uitstekende punten van de windveren werden vaak afgezaagd, maar konden ook fraai worden bewerkt. Zo ontstonden de geveltoptekens die je vooral in Twente nog veel aantreft. Ze zijn soms een uiting van volkskunst, bijvoorbeeld als gestileerde paardenhoofden zijn afgebeeld. Daarnaast zijn er geveltoptekens met christelijke symbolen. Soms zie je beide vormen bij één boerderij. Boven de achtergevel is dan een geveltopteken met een motief uit de oude volkskunst gespijkerd en boven de voorgevel een geveltopteken met christelijke symboliek. De oudste Twentse geveltoptekens met christelijke symboliek verwijzen naar het rooms-katholieke geloof. Veel voorkomende versieringen zijn een kruis, hart, monstrans, anker, maansikkel (Maria-symbool), kelk en hostie. Later, vanaf de tweede helft van de achttiende eeuw, raakten in delen van de regio ook protestants-christelijke symbolen: bijvoorbeeld lelie, hart, harp, anker, of klaverblad.
+De in de nok uitstekende punten van de windveren werden vaak afgezaagd, maar konden ook fraai worden bewerkt. Zo ontstonden de geveltoptekens die je vooral in Twente nog veel aantreft. Ze zijn soms een uiting van volkskunst, bijvoorbeeld als gestileerde paardenhoofden zijn afgebeeld. Daarnaast zijn er geveltoptekens met christelijke symbolen. Soms zie je beide vormen bij één boerderij. Boven de achtergevel is dan een geveltopteken met een motief uit de oude volkskunst gespijkerd en boven de voorgevel een geveltopteken met christelijke symboliek. De oudste Twentse geveltoptekens met christelijke symboliek verwijzen naar het rooms-katholieke geloof. Veel voorkomende versieringen zijn een kruis, hart, monstrans, anker, maansikkel (Maria-symbool), kelk en hostie. Later, vanaf de tweede helft van de achttiende eeuw, raakten in delen van de regio ook protestants-christelijke symbolen in zwang: bijvoorbeeld lelie, hart, harp, anker, of klaverblad.
 ===[[uilenbord|Uilenborden]]===

@@ Regel 2: / Regel 2: @@
 ===Oorsprong===
-Heel vroeger waren de daken van boerderijen gedekt met [[riet]] uit de omgeving of [[stro]] van het eigen bedrijf. Bij een schilddak werden deze materialen aan de uiteinden van de nok – daar waar drie dakvlakken samenkomen – bijeen gebonden tot zogenoemde ‘tuiltjes’. Her en der tref je ze nog aan op het[[rieten dak]] van historische boerderijen. De benaming ‘tuiltje’ is zeer waarschijnlijk afgeleid van het werkwoord tuien dat ‘binden’ betekent.
+Heel vroeger waren de daken van boerderijen gedekt met [[riet]] uit de omgeving of [[stro]] van het eigen bedrijf. Bij een schilddak werden deze materialen aan de uiteinden van de nok – daar waar drie dakvlakken samenkomen – bijeen gebonden tot zogenoemde ‘tuiltjes’. Her en der tref je ze nog aan op het [[rieten dak]] van historische boerderijen. De benaming ‘tuiltje’ is zeer waarschijnlijk afgeleid van het werkwoord tuien dat ‘binden’ betekent.
 ===Windveren===