Telmerken: verschil tussen versies

Uit Agriwiki
k
 
(11 tussenliggende versies door 2 gebruikers niet weergegeven)
Regel 1: Regel 1:
[[Bestand:Telmerk.jpg|200px|thumb|right|Telmerken (II) op een gebint.]]Grote houtconstructies zoals gebinten en kapconstructies bestaan uit verschillende onderdelen. Deze onderdelen werden meestal in de werkplaats van de timmerman pasklaar gemaakt. Hierdoor kon men de zware constructies in losse onderdelen naar de bouwplaats vervoeren. Hiervoor werden de onderdelen van een merkteken, een zogenaamd telmerk, voorzien. Met behulp van deze telmerken in het hout werden de losse onderdelen op de bouwplaats in de juiste volgorde in elkaar gezet en opgericht. Alle elementen in hetzelfde vlak oftewel één gebint werden vaak met hetzelfde getal gemerkt. Hoewel veel telmerken lijken op Romeinse cijfers hebben ze vaak een ander en complexer - telsysteem. Daarnaast zijn er in de loop van de tijd verschillende varianten gebruikt. Vaak wordt er onderscheid gemaakt tussen linkse en rechtse telmerken voor de linker- en rechter kant van de constructie. Daarnaast zijn er langwerpige getrokken telmerken en gehakte telmerken. Getrokken telmerken zijn over het algemeen ouder dan gehakte telmerken.
+
[[Bestand:Abbundzeichen 5563a.jpg|miniatuur|Telmerken]]
 +
De onderdelen van een [[draagconstructie]] werden op de bouwplaats van de [[timmerman]] helemaal pasklaar gemaakt. Hier werden de bij elkaar horende delen van merken voorzien om vergissingen bij het in elkaar schuiven te voorkomen. Al in de Middeleeuwen had men hiervoor een systeem ontwikkeld. Alle elementen in het vlak van één [[gebint]] werden met hetzelfde getal gemerkt. Hoewel de vroegere telmerken lijken op Romeinse cijfers zijn er toch ook duidelijke verschillen. Voor het onderscheid tussen links en rechts werd een extra teken of knikje in het merk aangebracht. De wijze van merken geeft ons enig houvast bij het dateren van constructies. Ook is aan de volgorde van de telmerken te zien of  de boerderij wijzigingen of uitbreidingen heeft ondergaan. In de meeste boerderijen zijn telmerken goed terug te vinden op de plaatsen waar [[hout]]en onderdelen met elkaar verbonden zijn.
 +
[[Bestand:Interieur deel. Detail kapconstructie- ankerbalk. stijl met telmerk, korbeel (ook met telmerk) en toognagels - Aalden - 20364374 - RCE.jpg|miniatuur|Detail kapconstructie - ankerbalk met telmerk]]
  
In boerderijen zijn telmerken vaak terug te vinden op [[gebintconstructies]] en [[kapconstructie|kapconstructies]]. Door de telmerken binnen één gebouw met elkaar te vergelijken kan men vaak veel te weten komen over de bouwgeschiedenis van het pand:
+
===Bron===
* Zijn alle gebinten even oud of is de boerderij na verloop van tijd verlengd?
+
* P.A.M. van Wijk ''Boerderijen Bekijken; Historisch boerderijonderzoek in Nederland'' (Arnhem / Amersfoort 1985)
* Zijn de gebinten nog in hun oorspronkelijke vorm of zijn ze in een latere fase  aangepast?
 
* Is het hout hergebruikt?
 
Dat zijn vragen waar men met het bestuderen van de telmerken een antwoord op kan vinden. Een exacte datering van de constructie op basis van telmerken is overigens meestal niet mogelijk.
 
  
===Bron===
+
===Verder lezen===
* P.A.M. van Wijk, Boerderijen bekijken. Historisch boerderij onderzoek in Nederland (Arnhem 1985) p.78.
+
 
[[Categorie:historische bouwwijze]]
+
* [[Verstek]]
 +
* [[Tussenbalk]]
 +
* [[Voeg]]
 +
* [[Wandstijl]]
 +
 
 +
* [[Tussenbalkgebinten]]
 +
 
 +
[[Categorie: Bouwhistorie]]
 
[[Categorie:Houtconstructies]]
 
[[Categorie:Houtconstructies]]

Huidige versie van 11 apr 2025 om 12:28

Telmerken

De onderdelen van een draagconstructie werden op de bouwplaats van de timmerman helemaal pasklaar gemaakt. Hier werden de bij elkaar horende delen van merken voorzien om vergissingen bij het in elkaar schuiven te voorkomen. Al in de Middeleeuwen had men hiervoor een systeem ontwikkeld. Alle elementen in het vlak van één gebint werden met hetzelfde getal gemerkt. Hoewel de vroegere telmerken lijken op Romeinse cijfers zijn er toch ook duidelijke verschillen. Voor het onderscheid tussen links en rechts werd een extra teken of knikje in het merk aangebracht. De wijze van merken geeft ons enig houvast bij het dateren van constructies. Ook is aan de volgorde van de telmerken te zien of de boerderij wijzigingen of uitbreidingen heeft ondergaan. In de meeste boerderijen zijn telmerken goed terug te vinden op de plaatsen waar houten onderdelen met elkaar verbonden zijn.

Detail kapconstructie - ankerbalk met telmerk

Bron

  • P.A.M. van Wijk Boerderijen Bekijken; Historisch boerderijonderzoek in Nederland (Arnhem / Amersfoort 1985)

Verder lezen