Rieten dak onderhoud
Riet is een natuurlijk product dat, net als hout, gevoelig is voor vocht. Als een rietendak te lang vochtig is gaat het riet rotten waardoor de levensduur van het riet aanmerkelijk korter wordt. Het onderhouden van een rietendak is daarom van groot belang.
De levensduur
De levensduur van een rieten dak is afhankelijk van een aantal factoren:
- De onderconstructie
- De kwaliteit van het aangebrachte riet
- De dakhelling
- De orientatie van het dak
- Regelmatig onderhoud
- Mosvorming
- Begroeiing in de buurt van het dak
- stormschade en schade door vogels
Al deze factoren kunnen er voor zogen dat een rieten dak soms al na 25 jaar vervangen moet worden. Maar goed geplaatst en onderhouden rietendak kan tot 80 jaar meegaan!
Aandachtspunten
Naast bovengenoemde puntenis het natuurlijk ook belangrijk om de dikte van het rietpakket in de gaten te houden. Aan de onderzijde van het dakvlak dient het pakket 28cm dik te zijn en aan de bovenzijde 25cm. Deze diktes behoren bij een onlangs aangebracht rietendak. IN de loop der jaren wordt het rieten dak steeds dunner; de slijtlaag verdwijnd. De gaarden die het riet bijeenhouden zitten onder de slijtlaag. Als de gaarden zichtbaar worden door de rietdekking heen, betekent dat, dat het rietpakket te dun wordt.
De onderkonstructie
Als als de onderconstructie van het rieten dak technisch slecht is aangebracht kan dit tot aanzienlijke schade van het rieten dak lijden. Als men bijvoorbeeld van binnen uit geisoleerd heeft zonder een deugdelijke dampremmer aan te brengen. Kan er kondens optreden in het rietpakket. Hierdoor zal het riet sneller gaan verteren.
Kwaliteit van het aangebrachte riet
Riet is een natuurproduct. Om te kunnen beoordelen of het aangebrachte riet van goede kwaleit is is erg lastig. Leken en vrijwel alle architecten kunnen dit niet. Van de rietdekker die het riet aanbrengt mag worden verwacht dat deze wel de kwaliteit van het riet kan beoordelen. Als
Regelmatig onderhouden
Het onderhouden van een rietendak moet consequent en met regelmaat gebeuren. Elk jaar een inspectie zorgt ervoor dat mankementen, zoals vocht, op tijd worden opgemerkt voordat de schade te groot wordt. Onderhoud en reparaties aan een rietendak dienen te geschieden door een expert. Een rietdekker weet hoe hij moet omgaan met een dak en het tijdens onderhoud of inspectie zo min mogelijk beschadigt. Een rietendak beschadigen is namelijk zo gebeurd. De buitenzijde van een rietstengel is zeer belangrijk voor de bescherming van zowel vocht als licht (UV-straling). Beide elementen zijn schadelijk voor het riet en de levensduur.
Begroeiing in de buurt van het dak
Bomen, grote planten en klimplanten in de buurt van een rietendak zijn een mogelijke schade toebrenger aan het riet. Grote bomen kunnen schaduw opleveren op het dak, waardoor de zon het dak niet voldoende droogt. Bovendien houdt de boom het dakvlak ook uit de wind waardoor het dak minder goed wordt geventileerd en droog geblazen. Door deze nadelen kunnen er makkelijker schimmels, algen en mossen ontstaan in of op het riet. Bomen hebben bovendien het gevaar dat als de takken over het riet hangen dat de takken schade aan de buitenzijde van de rietstengel kunnen maken of zelfs grote stukken van het dak kunnen beschadigen bij wind. Omringende bomen en klimmende begroeiingen dienen dus regelmatig gesnoeid te worden.
Mosvorming
Mossen groeien op rietendaken die te veel vocht bevatten. Bovendien houdt mos vocht ook langer vast, waardoor het riet ook weer langer dan nodig nat blijft. De droging van riet dat begroeid is met mos duurt erg lang. Dit bleek na een drogteperiode in de zomer van vijf weken waarbij geconstateerd werdt dat het riet onder het mos nog nat was. Daarbij dekt mos het riet ook af, waardoor de ventilatie wordt tegen gewerkt. Daarnaast trekt mos ook vogels aan die met hun snavels makkelijk rietstengels lostrekken die ze graag in hun nesten verwerken. Mossen dienen verwijderd te worden door een rietdekker. Tegen mossen en algen zijn ook sproeimiddelen in omloop. Deze middelen mogen eens per drie tot vijf jaar worden aangebracht.
Schade door vogels
De korte rietstengels bij de nok zijn erg in trek bij vogels. De rietdekker kan hier tegen een gegalvaniseerd kippengaas aanbrengen onder de nok. Hierdoor is het voor de vogels een stuk lastiger om riet los te trekken.
Een ander handig middel is een anti-brandmiddel. Dit middel werkt, zoals de naam al aangeeft, brandvertragend en bovendien zorgt het ervoor dat het riet een waterafstotende laag krijgt waardoor mossen en algen minder voedingsstoffen in het riet aantreffen en dus moeilijker kunnen groeien. Een anti-brandmiddel werkt dus op twee manieren mee aan een langere levensduur van het rietendak.
Ook afgevallen bladeren die op het dak blijven liggen (flauwe hellingshoek) houden het vochtgehalte in het riet te hoog. Blad dient dus tijdig verwijderd te worden.
Dakramen in het rietendak dienen eveneens goed onderhouden te worden. Openingen in het rietpakket zijn altijd mogelijke lekkage plekken. Dakramen worden rondom voorzien van goten. Door vuil uit het riet en mogelijk mos en bladeren slippen deze (smalle) goten gemakkelijk dicht. Dit zorgt voor lekkages (optrekkend vocht in het riet) en aantasting van het riet zelf door een teveel aan vocht en te weinig ventilatie. Om brand te voorkomen is het belangrijk om de schoorsteen jaarlijks te laten vegen. Ook moeten hierbij vonkenvangers worden schoongemaakt. Ook het eerder genoemde anti-brandmiddel mag niet vergeten worden.
Groot onderhoud
Toch komt er een moment dat de gaarden zichtbaar worden. De slijtlaag van het riet is verdwenen en nu moet er worden gekozen hoe het dak verder onderhouden gaat worden.
Blank verstoppen
In eerste instantie is het nog mogelijk om het dak 'blank te verstoppen' (ook wel onzichtbaar genoemd). Hierbij worden er nieuwe bosjes riet (lengte is 60-80cm) in het bestaande riet gestoken. Door de manier van binden en het opkloppen raken de gaarden weer uit het zicht. Het rietpakket wordt weer terug gebracht naar de vereiste dikte.
Opstoppen
Het rietendak opstoppen is eveneens een mogelijkheid. Hiervoor worden er kortere rietstengels gebruikt (60cm). Deze manier van repareren zorgt er wel voor dat de gaarden in het zicht blijven.
Overdekken
Ook kan er worden gekozen voor het overdekken van het dak. Hierbij wordt de onderste (bestaande) rietdekking gebruikt als spreilaag. Het nieuwe riet wordt gebonden aan de rietlatten en het dakpakket krijgt de oorspronkelijke dikte weer terug. Het dak ziet er weer uit als nieuw. Nadeel is alleen dat door het oude riet in de spreilaag het nieuwe riet niet optimaal kan ventileren. Bovendien kan de oude spreilaag ook nog te veel vocht bevatten wat nu zeker niet meer weg geventileerd wordt.
Het rietendak vernieuwen
Als een rietendak over gedekt moet worden is het ook de moeite waard om met een adviseur te kijken naar verdere mogelijkheden. Zo is het mogelijk om een schroefdak aan te brengen wat een aantal grote voordelen heeft zoals brandveiligheid!
Bronnen
Deze tekst is gebaseerd op:
- Brochure techniek, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, 11. Onderhoud van rieten daken (gewijzigde 3 e druk 2005)
- Monumentenwacht Inspectiehandboek 2, 2.2
- Bureau Helsdingen / Gemeente Leidschendam-Voorburg, Monumenten Waarderen en beheren, Praktische leidraad voor eigenaren van monumenten, 2010,
